ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಶಿಫಾರಸು; ಅರ್ಹತೆ, ಅನುಭವ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೇಗೆ ಪರಿಗಣನೆ?

ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೂವರು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್‌ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10ರಂದು ನಡೆದ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉಷಾರಾಣಿ, ಕೆ.ಎಸ್‌. ಭರತ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಮತ್ತು ನೆರಳೆ ವೀರಭದ್ರಯ್ಯ ಭವಾನಿ ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನವೇನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಮೂಲ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 217. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಹುದ್ದೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಹತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಲು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಥವಾ ವಕೀಲಿಕೆಯ ಅನುಭವ, ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅರ್ಹತೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾರ್ಗ

ಈ ಬಾರಿ ಶಿಫಾರಸಾಗಿರುವ ಮೂವರೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು. ಅಂದರೆ ವಕೀಲರ ವಲಯದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣವಲ್ಲ; ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 10ರ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂವರನ್ನೂ “Judicial Officers” ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸೇವಾ ದಾಖಲಾತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕೆಲಸದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನೇಮಕದಲ್ಲಿ merit ಮತ್ತು integrity ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ inter-se seniorityಗೂ ಸೂಕ್ತ ತೂಕ ನೀಡುವ ತತ್ವವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೊಲಿಜಿಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ?

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ನೇತೃತ್ವದ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಹೆಸರುಗಳು ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ವಿವಿಧ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳ ಬಳಿಕ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸೂಕ್ತತೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದವರನ್ನೇ ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

ಕೇವಲ ಹಿರಿಯತೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಾಗಲು ಸೀನಿಯಾರಿಟಿ ಒಂದೇ ಮಾನದಂಡವಲ್ಲ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಹಿಂದೆಯೇ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ meritಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕಾನೂನು ಜ್ಞಾನ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಹುದ್ದೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.

ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೂಕ ನೀಡಬಹುದಾದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಪ್ರಮುಖ ಎಂಬುದೇ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲ ಆಶಯ.

ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೂ ಮಹತ್ವ

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೂ ಗಮನ ನೀಡುವಂತೆ ಸರಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ದೊರೆಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಉಷಾರಾಣಿ ಮತ್ತು ನೆರಳೆ ವೀರಭದ್ರಯ್ಯ ಭವಾನಿ ಅವರ ಹೆಸರುಗಳಿರುವುದು ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.

ಮುಂದೆ ಏನಾಗಲಿದೆ?

ಕೊಲಿಜಿಯಂ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಮೂವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ. ಬಳಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಆದೇಶ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.

ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೂ ಪರಿಹಾರ

ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮಂಜೂರಾಗಿರುವ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಹುದ್ದೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 62. ಸದ್ಯ 54 ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳುಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 8 ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿ ಇವೆ. ಈ ಮೂವರ ನೇಮಕಾತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 57ಕ್ಕೆ ಏರಲಿದೆ ಮತ್ತು ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳು 5ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲಿವೆ.

ಅಂದರೆ ಈ ಶಿಫಾರಸು ಕೇವಲ ಮೂವರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಡ್ತಿಯ ವಿಚಾರವಲ್ಲ; ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಆಗಿದೆ.

##KarnatakaHighCourt #HighCourtJudges #SupremeCourtCollegium #JudicialAppointments #KarnatakaNews #Judiciary #BengaluruNews